ฟันซ้อน ฟันเก คืออะไร?
ฟันซ้อน ฟันเก (Crowded Teeth / Crooked Teeth) คือ สภาวะที่ฟันเรียงตัวผิดปกติ หรือ ฟันเรียงตัวไม่สวย ไม่เป็นระเบียบ อาจมีลักษณะฟันซ้อนกัน เบียดกัน หมุน หรือเอียงออกจากแนวปกติของขากรรไกร ทำให้เกิดภาวะฟันสบผิดปกติ และส่งผลต่อความสวยงามของรอยยิ้ม
สาเหตุที่ทำให้เกิดฟันซ้อน ฟันเก
ปัญหานี้สามารถเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัยร่วมกัน:
- พันธุกรรม: เป็นสาเหตุหลักที่พบบ่อยที่สุด โดยขนาดของขากรรไกรไม่สัมพันธ์กับขนาดของฟัน เช่น มีขากรรไกรขนาดเล็ก แต่มีฟันซี่ใหญ่ ทำให้พื้นที่ในการเรียงตัวของฟันไม่เพียงพอ
- การสูญเสียฟันน้ำนมก่อนกำหนด: การที่ฟันน้ำนมหลุดหรือถูกถอนออกไปก่อนที่ฟันแท้จะขึ้น อาจทำให้ฟันข้างเคียงล้มเอียงเข้ามาในช่องว่างนั้น ทำให้ฟันแท้ที่จะขึ้นมาไม่มีที่พอ
- พฤติกรรมในวัยเด็ก: เช่น การดูดนิ้ว ดูดจุกนม หรือใช้ลิ้นดุนฟันเป็นประจำ สามารถส่งผลต่อทิศทางการขึ้นของฟันและการเจริญเติบโตของขากรรไกร
- ขนาดของฟันที่ผิดปกติ: เช่น ฟันซี่ใหญ่หรือเล็กกว่าปกติ (Microdontia/Macrodontia)
- ปัจจัยอื่นๆ: เช่น การเกิดอุบัติเหตุบริเวณใบหน้าและขากรรไกร หรือการมีฟันเกิน (Supernumerary Teeth)
ผลกระทบของฟันซ้อน ฟันเก
ปัญหาฟันซ้อน ฟันเก ไม่ได้ส่งผลแค่เรื่องความสวยงาม แต่ยังส่งผลกระทบต่อสุขภาพในระยะยาว:
- ทำความสะอาดยาก: เป็นปัญหาหลัก เพราะแปรงสีฟันและไหมขัดฟันเข้าไม่ถึงซอกมุมที่ฟันซ้อนกัน ทำให้เกิดการสะสมของคราบจุลินทรีย์ (Plaque) และหินปูน
- เสี่ยงต่อฟันผุและโรคเหงือก: เมื่อทำความสะอาดได้ไม่ทั่วถึง ความเสี่ยงของโรคฟันผุและโรคเหงือกอักเสบจึงสูงกว่าคนทั่วไป
- ปัญหาการบดเคี้ยว: การมีฟันสบผิดปกติอาจทำให้บดเคี้ยวอาหารได้ไม่ละเอียด
- ปัญหาการออกเสียง: ในบางกรณี อาจส่งผลต่อการออกเสียงบางคำ
- ผลกระทบต่อบุคลิกภาพ: ทำให้ขาดความมั่นใจในรอยยิ้มและการพูดคุย
วิธีวินิจฉัย
ทันตแพทย์จะทำการวินิจฉัยโดย:
- การตรวจในช่องปาก: ดูการเรียงตัวของฟันและการสบฟัน
- การถ่ายภาพเอกซเรย์: เพื่อดูโครงสร้างกระดูกขากรรไกรและรากฟัน (เช่น X-ray OPG, Lateral Cephalogram)
- การพิมพ์ปาก หรือ สแกน 3 มิติ: เพื่อสร้างแบบจำลองฟันสำหรับวางแผนการรักษา
วิธีแก้ไข (จัดฟัน, ผ่าตัด, วีเนียร์)
แนวทางการรักษา หรือวิธีแก้ฟันเก นั้น ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของปัญหาและอายุของผู้ป่วย:
- การจัดฟัน (Orthodontics):
- เป็นวิธีแก้ไขที่ตรงจุดและได้รับความนิยมที่สุดสำหรับการจัดฟัน ฟันซ้อน
- การจัดฟันแบบติดเครื่องมือ (Braces): ใช้แบร็กเกต (Bracket) ที่ทำจากโลหะหรือเซรามิก ยึดติดกับผิวฟันและใช้ลวดดึงเพื่อเคลื่อนฟันไปยังตำแหน่งที่ถูกต้อง
- การจัดฟันแบบใส (Clear Aligners): เช่น Invisalign หรือที่เรียกกันว่า จัดฟันใส เป็นการใช้เครื่องมือจัดฟันใสที่ออกแบบมาเฉพาะบุคคล สามารถถอดได้ สวมใส่เพื่อเคลื่อนฟันทีละน้อย
- การถอนฟันร่วมกับการจัดฟัน: ในกรณีที่ฟันซ้อนเกมากจนไม่มีพื้นที่เพียงพอ ทันตแพทย์อาจจำเป็นต้องพิจารณาเรื่อง ฟันซ้อน ถอนฟัน บางซี่ (มักเป็นฟันกรามน้อย) เพื่อสร้างช่องว่างให้ฟันซี่อื่นเรียงตัวได้
- วีเนียร์ (Veneers):
- เป็นการ "แก้ไขความสวยงาม" มากกว่าการ "แก้ไขโครงสร้าง"
- คือการใช้วัสดุคล้ายฟัน (เช่น คอมโพสิต หรือ เซรามิก) มาแปะทับที่ผิวหน้าฟัน เพื่อปิดบังการซ้อนเกเล็กน้อย บิ่น หรือสีฟันที่ไม่สวยงาม
- เหมาะสำหรับ: กรณีฟันซ้อนเกเล็กน้อย (อาจเรียกว่า วีเนียร์ ฟันเก) และผู้ป่วยไม่ต้องการจัดฟัน
- การผ่าตัดขากรรไกร (Orthognathic Surgery):
- ใช้ในกรณีที่มีความผิดปกติของโครงสร้างกระดูกขากรรไกรอย่างรุนแรงร่วมด้วย (เช่น ขากรรไกรยื่น หรือเบี้ยวมาก) ซึ่งการจัดฟันเพียงอย่างเดียวไม่สามารถแก้ไขได้
- มักทำร่วมกับการจัดฟันเสมอ
การดูแลหลังแก้ไข
- หลังการจัดฟัน: สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการใส่ "รีเทนเนอร์" (Retainer) ตามที่ทันตแพทย์แนะนำอย่างเคร่งครัด เพื่อคงสภาพฟันที่เรียงตัวสวยงามไว้ ไม่ให้เคลื่อนกลับไปซ้อนเกดังเดิม
- การดูแลทั่วไป: รักษาสุขอนามัยในช่องปากอย่างดี พบทันตแพทย์เพื่อขูดหินปูนและตรวจสุขภาพฟันเป็นประจำ
FAQ คำถามที่พบบ่อย
ฟันซ้อนคืออะไร? ฟันเกหมายถึงอะไร?ทั้งสองคำหมายถึงสภาวะที่ฟันเรียงตัวผิดปกติ หรือ ฟันเรียงตัวไม่สวย "ฟันซ้อน" มักเน้นถึงการที่ฟันขึ้นมาซ้อนทับกันเนื่องจากพื้นที่ไม่พอ ส่วน "ฟันเก" เป็นคำรวมๆ ที่หมายถึงฟันที่ไม่อยู่ในแนวปกติ (อาจจะเอียง หมุน หรือยื่น)
ฟันซ้อน ฟันเกเกิดจากอะไร?สาเหตุหลักคือพันธุกรรม (ขนาดขากรรไกรไม่สัมพันธ์กับขนาดฟัน) และอาจเกิดจากพฤติกรรมวัยเด็ก หรือการสูญเสียฟันน้ำนมก่อนกำหนด
ฟันซ้อนต้องจัดฟันเสมอไหม? ต้องถอนฟันเลยหรือเปล่า?ไม่จำเป็นต้องจัดฟันเสมอไป หากซ้อนเกเพียงเล็กน้อยและไม่ส่งผลต่อการทำความสะอาดหรือการบดเคี้ยว แต่หากมีผลกระทบ การจัดฟัน (เช่น จัดฟัน ฟันซ้อน) คือวิธีแก้ไขที่ดีที่สุดส่วนการถอนฟัน ( ฟันซ้อน ถอนฟัน ) จะทำเฉพาะในกรณีที่จัดฟันแล้วพื้นที่ไม่พอจริงๆ โดยทันตแพทย์จะเป็นผู้วินิจฉัย
มีวิธีรักษาอื่นนอกจากจัดฟันไหม?มีครับ หากซ้อนเกเล็กน้อยและเน้นความสวยงาม สามารถทำ "วีเนียร์" ( วีเนียร์ ฟันเก ) เพื่อปิดทับได้ แต่ไม่ได้แก้ไขการเรียงตัวของรากฟัน
ฟันซ้อนส่งผลข้างเคียงอะไรบ้าง?ผลข้างเคียงหลักคือ ทำความสะอาดยาก ทำให้เสี่ยงเป็นฟันผุและโรคเหงือกอักเสบได้ง่ายกว่าปกติ และอาจส่งผลต่อความมั่นใจ
การดูแลฟันระหว่างการจัดฟันต้องทำอย่างไร?ต้องใส่ใจความสะอาดเป็นพิเศษ ใช้แปรงสีฟันสำหรับคนจัดฟัน (Ortho brush) ร่วมกับไหมขัดฟันแบบพิเศษ (Superfloss) หรือแปรงซอกฟัน เพื่อทำความสะอาดใต้ลวดและรอบแบร็กเกต
แหล่งอ้างอิง
