ฟันโยก เกิดจากอะไร? สาเหตุโรคเหงือก โรคฟัน และอุบัติเหตุ

ฟันโยก (Loose Tooth) คือ ภาวะที่ฟันมีการเคลื่อนไหวหรือขยับได้มากกว่าปกติเมื่อถูกแรงกระทำ ซึ่งแตกต่างจากฟันน้ำนมในเด็กที่โยกตามธรรมชาติเพื่อหลีกทางให้ฟันแท้ขึ้น แต่การที่ "ฟันแท้" โยก ถือเป็นสัญญาณอันตรายที่บ่งบอกถึงปัญหาสุขภาพช่องปากที่รุนแรง โดยมีสาเหตุหลัก 3 ประการ ได้แก่ โรคเหงือก, โรคฟันอื่นๆ และอุบัติเหตุ

สาเหตุโรคเหงือกที่ทำให้ฟันโยก

นี่คือสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดและอันตรายที่สุดของอาการฟันโยกในผู้ใหญ่ โดยมีลำดับความรุนแรงดังนี้:

1. โรคเหงือกอักเสบ (Gingivitis): เป็นระยะเริ่มต้น เกิดจากการสะสมของคราบจุลินทรีย์ (Plaque) และหินปูน (Tartar) ทำให้เหงือกบวม แดง และมีเลือดออกง่ายขณะแปรงฟัน ในระยะนี้ กระดูกรองรับฟัน (Alveolar Bone) ยังไม่ถูกทำลาย
2. โรคปริทันต์อักเสบ (Periodontitis): หากปล่อยให้ เหงือกอักเสบ โดยไม่รักษา จะลุกลามกลายเป็นโรคปริทันต์อักเสบ (หรือที่เรียกกันผิดๆ ว่า "รำมะนาด") การอักเสบจะเริ่มทำลายเนื้อเยื่อเหงือกและ กระดูกรองรับฟัน ที่ยึดเกาะฟันไว้ เมื่อกระดูกละลายตัวลง ฟันจะเริ่มไม่มีที่ยึดเกาะ และเกิดอาการโยกในที่สุด การ ขูดหินปูน และเกลารากฟัน (Root Planing) เป็นการรักษาที่จำเป็นเพื่อหยุดยั้งการลุกลามของโรคนี้

ฟันโยกจากฟันผุและโรคฟันอื่น ๆ

• ฟันผุลึกทะลุโพรงประสาทฟัน: เมื่อ ฟันผุ ลึกมากจนเชื้อโรคเข้าไปถึงโพรงประสาทฟัน (Pulp) จะทำให้เกิดการติดเชื้อและอักเสบ หากไม่ทำการ รักษารากฟัน (Root Canal) เชื้อโรคจะลุกลามไปที่ปลายรากฟัน เกิดเป็นหนอง (Abscess) แรงดันของหนองที่สะสมอยู่ปลายรากนี้สามารถดันให้ฟันโยกหรือรู้สึกเจ็บเมื่อเคี้ยวได้
• การนอนกัดฟัน (Bruxism): การกัดเน้นฟันหรือขบฟันแน่นโดยไม่รู้ตัว (โดยเฉพาะเวลานอน) จะสร้างแรงมหาศาลกระทำต่อฟันและอวัยวะปริทันต์ซ้ำๆ ทำให้เส้นใยที่ยึดฟันกับกระดูกฉีกขาดและฟันโยกได้
• การสบฟันผิดปกติ (Malocclusion): หากฟันเรียงตัวไม่ดี ทำให้มีฟันบางซี่ต้องรับแรงกระแทกจากการบดเคี้ยวมากกว่าปกติ (Traumatic Occlusion) ก็อาจทำให้ฟันซี่นั้นโยกได้

ฟันโยกจากอุบัติเหตุในชีวิตประจำวัน

การได้รับแรงกระแทกอย่างรุนแรงบริเวณใบหน้าและช่องปาก เช่น การหกล้ม อุบัติเหตุทางรถยนต์ หรือการเล่นกีฬาที่ปะทะกัน สามารถทำให้ฟันได้รับบาดเจ็บและโยกได้ทันที ซึ่งควรรีบพบทันตแพทย์เพื่อประเมินและทำการยึดฟัน (Splinting) หากจำเป็น

ผลกระทบของฟันโยกต่อสุขภาพช่องปากโดยรวม

ฟันโยกไม่ได้หมายถึงการสูญเสียฟันซี่นั้นเท่านั้น แต่ยังส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ เช่น เคี้ยวอาหารลำบาก, ทำให้ฟันซี่ข้างเคียงล้มเอียง, การสบฟันผิดปกติ มากขึ้น, และหากเกิดจากการติดเชื้อ ก็อาจลุกลามไปยังส่วนอื่นๆ ของร่างกายได้

‍

‍

วิธีป้องกันและดูแลฟันให้แข็งแรงไม่โยก

1. รักษาสุขอนามัยช่องปาก: แปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง และใช้ไหมขัดฟันทุกวัน เพื่อกำจัดคราบจุลินทรีย์
2. พบทันตแพทย์เป็นประจำ: ควรไปตรวจสุขภาพฟันและ ขูดหินปูน ทุก 6 เดือน เพื่อกำจัดหินปูนซึ่งเป็นสาเหตุหลักของโรคเหงือก
3. รักษาฟันผุแต่เนิ่นๆ: อย่าปล่อยให้ ฟันผุ ลุกลามจนต้อง รักษารากฟัน
4. ใส่เฝือกสบฟัน (Night Guard): หากรู้ตัวว่านอนกัดฟัน
5. ใส่อุปกรณ์ป้องกัน (Mouth Guard): เมื่อเล่นกีฬาที่เสี่ยงต่อการปะทะ

FAQ (คำถามที่พบบ่อย)

ฟันโยกต้องถอนฟันหรือไม่?
‍ไม่จำเป็นเสมอไป หากฟันโยกจากอุบัติเหตุหรือ โรคปริทันต์อักเสบ ในระยะที่ไม่รุนแรงมาก ทันตแพทย์สามารถรักษาและยึดฟันไว้ได้ แต่หาก กระดูกรองรับฟัน ถูกทำลายไปมากจนไม่สามารถรักษาได้ ก็จำเป็นต้องถอน

ฟันโยกรักษาได้หรือไม่?
‍สามารถ "รักษาที่สาเหตุ" ได้ เช่น หากเกิดจากโรคเหงือก ก็ต้องรักษาโรคเหงือก หากเกิดจากฟันผุ ก็ต้อง รักษารากฟัน แม้ว่าการรักษาอาจไม่ทำให้ฟันกลับมาแน่นเหมือนเดิม 100% (หากกระดูกละลายไปแล้ว) แต่จะช่วยหยุดยั้งความเสียหายและเก็บฟันไว้ใช้งานต่อได้

อาการแบบไหนที่ฟันโยกต้องรีบรักษา?
‍ฟันโยกทุกกรณีควรพบทันตแพทย์ แต่ถ้าโยกมากจนเจ็บ, โยกหลังเกิดอุบัติเหตุ, หรือมีอาการบวม มีหนองร่วมด้วย ควรรีบพบแพทย์โดยด่วน

ฟันโยกในเด็กกับผู้ใหญ่ต่างกันหรือไม่?
‍ต่างกันมาก ฟันโยกในเด็ก (ฟันน้ำนม) เป็นกระบวนการปกติ แต่ฟันโยกในผู้ใหญ่ (ฟันแท้) ถือเป็นภาวะผิดปกติและเป็นสัญญาณอันตรายเสมอ

แหล่งอ้างอิง

• กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
• โรงพยาบาลเปาโล
• แหล่งข้อมูลสุขภาพฟันออนไลน์ (MedPark)

‍

‍